بروشور توزیع شده به مناسبت روز زمین پاک

تهیه کننده : ساسان شرافت

طبیعت کاشمر-عکس از محمد مهدی توکلی

تاریخچه روز زمین پاک :

 اندیشه های اولیه آن به سال ۱۹۶۳ از سوی سناتور امریکایی گیلند نیلسون مطرح شد. وی در سال ۱۹۶۹ این ایده را به میان مردم و همکارانش برد. اما تازه از سال ۱۹۷۰ بود که این روز به عنوان روزی ملی ابتدا در امریکا و سپس در همه جهان گسترده شد. رخدادی که منجر به شکل گیری روز زمین شد، راهپیمایی نزدیک به بیست میلیون امریکایی با نام « جنبش از این کرانه اقیانوس به آن کرانه اقیانوس » بود. در حقیقت تاریخ نگاران محیط زیست براین باور هستند که از ۲۲ آوریل ( دو اردیبهشت ) این سال به سبب حضور میلیون ها از مردم ، جنبش محیط زیستی مدرن در جهان شکل گرفت . در سال ۱۹۷۱ با کوشش های دتانت دبیرکل وقت سازمان ملل و صدور یک اعلامیه در این زمینه این روز به عنوان روزی جهانی رسمیت یافت. اما از سال ۱۹۹۰ بود که این جنبش و جریان به یکباره جهانگیر شد و از آن سال هرچه می گذرد این جنبش نیرومندتر می شود. اکنون دست کم ۱۵۰ کشور در برگزاری روز زمین شرکت می کنند. در ایران نیز این روز با نام « روز زمین پاک» در دومین روز از اردیبهشت ماه برگزار می شود. ما نیز مانند برخی از کشورها که این روز را بسیار جدی برگزار می کنند، باید این روز را هرچه گسترده تر برگزار کنیم. دو نهادی که می توانند در برگزاری گسترده این روز مشارکت داشته باشند، نخست آموزش و پرورش و بعد هم کانون پرورش فکری کودکان است. و البته نقش سازمان های مردم نهاد در برگزاری پر محتواتر این روز بسیار اهمیت دارد و آن ها نیز با هر نام و حوزه فعالیتی باید پیام های این روز را رواج دهند.

زباله(طلای کثیف)

زباله به مجموعه مواد ناشی از فعالیت‌های انسان و حیوان که معمولاً جامد بوده و به صورت ناخواسته و یا غیر قابل استفاده دور ریخته می‌شوند همچون کاغذ ؛شیشه , پلاستیک , مواد فلزی , نخاله های ساختمانی , باقیمانده های مواد غذایی , زباله های پزشکی و بیمارستانی و ...  اطلاق میگردد. امروزه یکی از معضلات زیست محیطی جوامع شهری و روستایی زباله ها و مواد زاید تولیدی توسط انسانهاست . علاوه بر مشکلات ناشی از تولید آن , جمع آوری و دفع اصولی و بهداشتی آن نیز خود مدیریت ویژه ای را طلب می نماید.

بدلیل غیر قابل تجزیه بودن و یا مدت زمان بسیار طولانی تجزیه ، این موادمی توانند منبع بسیاری از بیماریها و امراض و محل تجمع حشرات مضر و خطرناک شده و باعث انتشار امراض و بیماری های واگیر و خطرناک و ایجاد آلودگیهای ثانویه از قبیل آب و خاک و هوا گردند.

دفن نامناسب زباله ، عدم حصارکشی زباله گاه ها و تخلیه در مراکز غیرمجاز از جمله مواردی است که علاوه بر ایجاد مناظر زشت و نازیبا باعث انتشار و پراکنش زباله در محیط های اطراف و در نتیجه ایجاد آلودگی های ثانویه و بروز مشکلات و معضلات متعدد زیستمحیطی خواهد گردید. آتش سوزی خودبخودی و گاها عمدی زباله ها علاوه بر ایجاد آلودگی هوا , سبب مشکلات و بیماریهای تنفسی و ریوی برای اطرافیان میگردد. شیرابه ناشی از انباشت زباله ها نیز سبب آلودگی آبهای زیر زمینی در دراز مدت میگردد. گرچه میتوان با تمهیداتی همچون استفاده از مواد چند بار مصرف ، تفکیک زباله در مبدا, استفاده از موادی که قابلیت تجزیه راحت تر و سریعتر دارند، کاهش استفاده از پاکت های پلاستیکی ، اصلاح الگوی مصرف و... میزان زباله تولیدی را کاهش و به حفظ محیط زیست و کاهش آلودگیها کمک نمود اما مدیریت پسماندهای شهری و روستایی خود مقوله ای مهم و اجتناب ناپذیر خواهد بود.

دفع زباله در محل مناسب و بدور از محیط های شهری و روستایی و مراکز آموزشی و حساس و... , جمع آوری و انتقال بموقع زباله از سطح شهر و روستا , دفن مناسب زباله در محل زباله گاه , استفاده از خودروهای مجهز و مناسب حمل زباله , خودداری از تخلیه زباله در محیط های عمومی و معابر از جمله جویها , کانالها , کالها و مسیر های آب , پوشانیدن زباله ها هنگام حمل و نقل و نیز در محل زباله گاه , محصور نمودن زباله گاهها , احداث ترانشه های استاندارد , خودداری از سوزاندن زباله ها و... از دیگر عوامل مدیریتی زباله ها میباشد که رعایت آن علاوه بر ایجاد محیط زیست سالم و امن ، از بروز بسیاری از مشکلات مذکور جلوگیری نموده و هزینه های مربوطه را نیز بطور محسوسی کاهش  خواهد داد.

تفکیک و بازیافت زباله هایی که قابلیت برگشت دوباره به چرخه مصرف را دارند ازجمله کاغذ , شیشه و پلاستیک و مواد فلزی از دیگر مواردی است که علاوه بر کاهش حجم زباله میتواند علاوه بر ایجاد اشتغال سالم و درآمد زایی مناسب ، در این راه نقش عمده ای را بر عهده گیرد.

طبقه بندی انواع پسماند (زباله) :

1- پسماند های شهری: مواد غذایی ، کاغذ ، چوب ، شیشه ، پلاستیک ، خاکستر ، نخاله های ساختمانی وآشغال

 پسماندهای غذایی قسمت فسادپذیر زباله  و مهمترین بخش آن است که معمولاً از زایدات گیاهی، تهیه و طبخ و یا انبار کردن مواد غذایی به دست می‌آید، که از یک سو به دلیل تخمیر و فساد سریع، بوهای نامطبوع تولید کرده و محل مناسبی برای رشد و تکثیر مگس و سایر حشرات و جوندگان است و از سوی دیگر به دلیل قابلیت تهیه کود از آن (کمپوست) حائز اهمیت است. میزان پس مانده‌های فسادپذیر در زباله‌های شهری ایران بین ۳۵ تا ۷۶ درصد میباشد.

آشغال قسمت فساد ناپذیر زباله به جز خاکستر است و معمولاً شامل کاغذ، پلاستیک، قطعات فلزی، شیشه، چوب و موادی از این قبیل می‌شود. وبه دو بخش قابل اشتعال و غیرقابل اشتعال تقسیم میگردد.

خاکستر باقیمانده حاصل از سوزاندن زغال، چوب و دیگر مواد سوختنی که برای مقاصد صنعتی، پخت و پز و یا گرم کردن منازل بکار می‌رود گفته می‌شود.

2-پسماند های پزشکی(بیمارستانی): زایدات بیولوژیکی ،پاتولوژیکی ، مواد پرتوزا،مواد آزمایشگاهی ،  مواد شیمیایی وضدعفونی کننده، فضولات سمی و غیرسمی، مواد قابل احتراق و مواد واکنش دهنده.

3-پسماندهای ویژه : موادپرتوزا ،مواد منفجره ، بیولوژیکی و...

4-پسماندهای کشاورزی:باقیمانده کودهاوسموم شیمیایی و...

5-پسماندهای صنعتی:ناشی از فعالیتهای صنعتی شامل فلزات پلاستیک ، ومواد شیمیایی و مواد ویژه و خطرناک

روش‌های دفع زباله :  در ایران زباله‌ها یا در خاک دفن شده یا سوزانده می‌شوند و حتی گاهی در طبیعت رها می‌شوند. همه این راه‌ها برای محیط زیست بسیار خطرناک هستند و باعث فرسایش خاک، آلودگی آب و هوا، زشت شدن مناظر طبیعی و همین طور نامناسب کردن محیط برای حیات وحش می‌شوند.

 چند توصیه برای داشتن محیط زیستی سالم و پاک :               

• بجای استفاده از ظروف یکبار مصرف ، از وسایل چندبار مصرف و با منشا گیاهی استفاده کنیم.                                                           
•   با تفکیک زباله از حجم زباله تولیدی بکاهیم.                          
•  بسیاری از مواد قابلیت استفاده مجدد ویا مصارف دیگر دارند از وسایل استفاده بهینه کنیم.                                                   
• هنگام تفریح در طبیعت از ریختن زباله خودداری و  آنها را به مراکز مربوطه انتقال دهیم.                                                                                           
•   از رها سازی زباله در آب خودداری نمائیم.                                                                  
•   زباله ها را بموقع و در زمان مقرر جهت جمع اوری وانتقال آن در ظروف مخصوص  قرار دهیم.  

بهتر است بدانیم که :

- 95 % غذاي انسان از زمين حاصل مي شود. برنامه ريزي براي داشتن خاكي سالم لازمه بقاي انسان است

- میزان تولید زباله در جهان، بیش از 4 میلیون تن در روز است.

- میزان تولید زباله در کشور ما 000/40 تن در روز است.

- میزان تولید زباله در تهران 000/7 تن زباله خانگی و 20 هزار تن نخاله ساختمانی است.

- میزان تولید زباله در شهر کاشمر روزانه 80 تن و در سال حدود 000/26 تن و سهم هر نفر از ما در شهر حدود 700 گرم در روز میباشد.

- زباله های خانگی بیش از 70٪ حجم زباله های کشور راتشکیل میدهند.

- هر انسان در طول عمر خود 600 برابر وزن خود زباله تولید میکند.

-  10٪ از ترکیبات زباله های شهری را کاغذ تشکیل میدهد.

-  برای تولید یک تن کاغذ 15 اصله درخت تنومند 30 ساله باید قطع گردد.

-  با بازیافت صحیح مواد زاید به حفظ محیط زیست و منابع طبیعی کمک مینمائیم.

-  مصرف سالانه کاغذ و مقوا در جهان در حدود 250 میلیون تن است.

-  بيش از 70 هزار ماده شيميايي در جهان امروز به صورت روزمره مصرف مي‌شود كه در همه صنايع كاربرد دارد.

- تجزيه اشياي پلاستيكي در طبيعت حدود 300 سال طول مي‌كشد.

-  76 %  زباله‌ها را شهرنشينان توليد مي‌كنند.

-  سوزاندن زباله باعث انتشار آلاينده‌هايي  مانند : دي‌اكسيد گوگرد، مواد معلق مانند دود و بخار، دي‌اكسيد نيتروژن، منواكسيد كربن و فلزات سمي مانند سرب به همراه بوهاي نامطبوع از  است كه در هوا مي‌شود.

- نسبت پلاستيك‌هاي توليدي در ايران بيش از 177 هزار تن تخمين زده مي‌شود كه اين رقم معادل حدود500 تن در روز است